Türkiye’de Başarısız Burun Estetiği Sonrası Haklarınız

Burun estetiği (rinoplasti), Türkiye’de en sık gerçekleştirilen estetik operasyonların başında gelmektedir. Birçok kişi daha estetik bir görünüm elde etmek, özgüvenini artırmak veya nefes alma problemlerini gidermek amacıyla bu operasyona başvurmaktadır. Ancak ne yazık ki her operasyon beklenen sonucu vermemekte ve bazı kişiler operasyon sonrasında hem fiziksel hem de psikolojik açıdan yıpratıcı bir süreçle karşı karşıya kalabilmektedir.

Burun estetiği operasyonları sonrasında ortaya çıkan olumsuz sonuçlar, yalnızca estetik görünümle sınırlı kalmayıp kişilerin günlük yaşamını ve yaşam kalitesini de etkileyebilmektedir. Özellikle nefes alma güçlüğü, burun sırtında çökme, burun ucunda düşüklük, belirgin asimetri, kalıcı şekil bozuklukları veya operasyon öncesine kıyasla daha kötü bir görünüm oluşması gibi durumlar, hastaların yeni tedavilere ve revizyon ameliyatlarına ihtiyaç duymasına neden olabilmektedir. Bunun yanında operasyon için katlanılan maliyetler, iyileşme sürecinde yaşanan zorluklar ve beklenen sonucun elde edilememesi de önemli mağduriyetlere yol açabilmektedir.

Bu gibi durumlarla karşılaşan kişilerin aklına ise çoğu zaman aynı soru gelmektedir:

“Yaşadığım bu durum normal bir komplikasyon mu, yoksa hukuki sorumluluk doğuran bir hata mı?”

Öncelikle bilinmelidir ki başarısız geçen her burun estetiği operasyonu doktor hatası anlamına gelmez. Ancak bu durum, operasyon sonrasında ortaya çıkan tüm olumsuz sonuçların da “normal” kabul edileceği anlamına gelmez. Özellikle hastaya yeterli bilgi verilmemesi, vaat edilen sonucun elde edilememesi, operasyon sırasında gerekli dikkat ve özenin gösterilmemesi veya operasyon sonrasında ortaya çıkan sorunların zamanında fark edilerek uygun şekilde yönetilmemesi durumlarında doktorun, hastanenin ve bazı durumlarda aracı sağlık turizmi şirketlerinin hukuki sorumluluğu gündeme gelebilmektedir.

Nitekim estetik operasyonlardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda mahkemeler yalnızca operasyonun sonucuna değil, operasyon öncesi ve sonrasındaki tüm sürece odaklanmaktadır.

Bu kapsamda özellikle aşağıdaki hususlar ayrıntılı şekilde incelenmektedir:

• Operasyon öncesinde hastaya yeterli ve anlaşılabilir bilgilendirme yapılıp yapılmadığı,
• Hastaya vaat edilen sonucun gerçekleşip gerçekleşmediği,
• Operasyon sırasında standart tıbbi kurallara uyulup uyulmadığı,
• Operasyon sonrasında gerekli takip ve kontrollerin yapılıp yapılmadığı,
• Revizyon ameliyatının gerekip gerekmediği.

Başarısız bir rinoplasti operasyonu sonrasında hastalar yalnızca yaşadıkları fiziksel sorunlarla mücadele etmek zorunda kalmamaktadır. Çoğu zaman yeni bir ameliyat zorunluluğu, ek tedavi masrafları, iş gücü kaybı, sosyal yaşamda yaşanan zorluklar ve ciddi psikolojik etkiler de ortaya çıkabilmektedir. Özellikle estetik amaçla gerçekleştirilen bir operasyon sonrasında kişinin operasyon öncesine kıyasla daha kötü bir görünümle karşı karşıya kalması, uğranılan zararın boyutunu artırabilmektedir.

Bu nedenle somut olayın özelliklerine göre;

• Operasyon için ödenen bedelin iadesi,
• Revizyon ameliyatı giderleri,
• Tedavi ve ilaç masrafları,
• Ulaşım ve konaklama giderleri,
• Çalışma gücü kaybından kaynaklanan zararlar,
• Manevi tazminat talep edilebilmektedir.

Özellikle yurt dışından Türkiye’ye gelerek operasyon geçiren kişiler bakımından, sonradan kendi ülkelerinde yaptırmak zorunda kaldıkları düzeltme ameliyatları, tedavi giderleri, seyahat masrafları ve diğer ekonomik kayıplar da hukuki süreçte önem taşımaktadır.

Uygulamada birçok kişi yaşadığı mağduriyetin dava konusu olamayacağını düşünmekte veya elindeki belgelerin yeterli olmadığını varsayarak hukuki süreç başlatmaktan kaçınmaktadır. Oysa bazı durumlarda, hastaların farkında olmadığı yazışmalar, fotoğraflar veya tıbbi kayıtlar hak arama sürecinde son derece önemli deliller niteliği taşıyabilmektedir.

Bu nedenle burun estetiği operasyonu sonrasında beklenmeyen bir sonuçla karşılaşan kişilerin, hak kaybına uğramamaları adına sürecin erken aşamasında hukuki değerlendirme almaları büyük önem taşımaktadır. Tıbbi kayıtların, mevcut delillerin ve olayın tüm koşullarının uzman bir gözle incelenmesi, hem olası hakların belirlenmesi hem de ileride telafisi güç hak kayıplarının önlenmesi açısından kritik bir rol oynamaktadır.

Estetik Operasyonlarda Aydınlatılmış Onam Nedir?

Estetik operasyonlardan kaynaklanan uyuşmazlıklarda en sık karşılaşılan hukuki sorunlardan biri, hastanın operasyon öncesinde yeterli şekilde bilgilendirilip bilgilendirilmediği, diğer bir ifadeyle aydınlatılmış onamının usulüne uygun şekilde alınıp alınmadığıdır. Uygulamada birçok hasta, yaşadığı olumsuz sonucun yalnızca operasyonun teknik yönüyle ilgili olduğunu düşünse de, estetik operasyon davalarının önemli bir kısmı aydınlatma yükümlülüğünün ihlal edilmesi nedeniyle açılmakta veya bu nedenle hastalar lehine sonuçlanabilmektedir.

Aydınlatılmış onam, kişinin vücut bütünlüğüne yönelik bir tıbbi müdahaleye özgür iradesiyle karar verebilmesi için gerekli tüm bilgilerin kendisine verilmesinden sonra gösterdiği rızayı ifade etmektedir. Başka bir ifadeyle, hastanın verdiği rıza ancak yeterli ve doğru bir bilgilendirmeye dayanıyorsa hukuken geçerli kabul edilmektedir.

Nitekim Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı ile Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 15 ve devamı maddelerinde düzenlenen bilgilendirilme hakkı, aydınlatılmış onamın hukuki temelini oluşturmaktadır.

Bir hastanın göstereceği rızanın hukuken geçerli kabul edilebilmesi için, yapılacak tıbbi müdahaleye ilişkin kararını bilinçli ve özgür iradesiyle verebilmesini sağlayacak ölçüde bilgilendirilmiş olması gerekmektedir. Bu kapsamda hastaya;

• Operasyonun amacı ve kapsamı,
• Uygulanması planlanan yöntem ve teknikler,
• Müdahaleden beklenen faydalar ve başarı ihtimali,
• Karşılaşılabilecek riskler ve olası komplikasyonlar,
• Operasyon sonrasında ortaya çıkabilecek geçici veya kalıcı sonuçlar,
• Mevcut ise alternatif tedavi veya müdahale seçenekleri,
• İyileşme süreci ile operasyon sonrasında dikkat edilmesi gereken hususlar hakkında somut olayın özelliklerine uygun, açık ve anlaşılır şekilde bilgi verilmesi gerekmektedir.

Özellikle estetik operasyonlarda aydınlatma yükümlülüğü daha da önem kazanmaktadır. Çünkü estetik müdahaleler çoğu zaman bir hastalığın tedavisini değil, kişinin görünümüne ilişkin beklentilerinin karşılanmasını amaçlamaktadır. Bu nedenle hastanın yalnızca operasyonun faydaları hakkında değil, ulaşılması mümkün olmayan sonuçlar, operasyonun sınırları ve beklentilerin ne ölçüde karşılanabileceği konusunda da bilgilendirilmesi gerekmektedir.

Uygulamada sıklıkla karşılaşılan durumlardan biri, hastaya operasyon günü veya operasyondan hemen önce standart bir onam formu imzalatılması ve bunun yeterli aydınlatma olarak kabul edilmesidir. Oysa hukuken önemli olan, hastanın imza atması değil; verilen bilgileri anlayarak serbest iradesiyle karar verebilmesidir. Bu nedenle tek başına standart bir onam formunun varlığı, aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirildiğini göstermemektedir.

Özellikle sağlık turizmi kapsamında Türkiye’ye gelen yabancı hastalar bakımından bilgilendirmenin hastanın anlayabileceği dilde yapılması ayrı bir önem taşımaktadır. Hastanın bilmediği bir dilde hazırlanan belgelerin imzalatılması veya operasyonun risklerinin etkin şekilde açıklanmaması durumunda, alınan rızanın geçerliliği tartışmalı hale gelebilmektedir.

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında da vurgulandığı üzere, hastanın yeterli şekilde aydınlatıldığını ispat yükü sağlık hizmeti sunucusuna aittir. Başka bir ifadeyle, uyuşmazlık halinde hekimin veya sağlık kuruluşunun hastayı hangi konularda ve ne şekilde bilgilendirdiğini ortaya koyabilmesi gerekmektedir.

Bu nedenle estetik operasyonlardan kaynaklanan davalarda mahkemeler yalnızca operasyonun teknik olarak doğru yapılıp yapılmadığını incelememekte; hastanın operasyona ilişkin kararını verirken yeterli bilgiye sahip olup olmadığını da değerlendirmektedir. Zira bazı durumlarda hasta, riskleri veya olası sonuçları bilseydi aynı operasyona hiç onay vermeyecek ya da farklı şartlar altında karar verecek olabilirdi.

Sonuç olarak estetik operasyonlarda aydınlatılmış onam, yalnızca imzalanan bir belge değil; hastanın kendi geleceği ve vücut bütünlüğü hakkında bilinçli bir tercih yapabilmesini sağlayan temel bir hasta hakkıdır. Bu nedenle operasyon sonrasında ortaya çıkan uyuşmazlıklarda aydınlatma sürecinin hukuka uygun şekilde yürütülüp yürütülmediği, çoğu zaman davanın sonucunu belirleyen en önemli unsurlardan biri haline gelmektedir.

Türkiye  son yıllarda sağlık turizmi alanında dünyanın önde gelen merkezlerinden biri haline gelmiştir. Özellikle Almanya’dan her yıl binlerce kişi yüz germe (facelift), burun estetiği (rinoplasti), göz kapağı estetiği (blefaroplasti), meme estetiği, karın germe (abdominoplasti), liposuction, BBL, gülüş tasarımı, estetik diş işlemleri, saç ekimi ve diğer estetik operasyonlar için Türkiye’yi tercih etmektedir.

Estetik operasyonlar çoğu zaman başarılı sonuçlar vermekle birlikte, bazı hastalar operasyon sonrasında bekledikleri sonuca ulaşamadıklarını, ek veya revizyon operasyonlarına ihtiyaç duyduklarını veya operasyon nedeniyle maddi ve manevi zarara uğradıklarını düşünmektedir. Bu durumda hastaların hangi haklara sahip olduğu ve haklarını hangi ülkede arayabilecekleri önem kazanmaktadır.

Bu bağlamda operasyonun Türkiye’de gerçekleştirilmiş olması nedeniyle uyuşmazlıklar Türk hukuku çerçevesinde değerlendirilmekte ve Türk mahkemelerinde dava açılabilmektedir.

Somut olayın özelliklerine göre; operasyonu gerçekleştiren doktora, özel hastaneye veya kliniğe, sağlık turizmi kapsamında faaliyet gösteren aracı şirketlere, sürece dahil olan diğer sorumlulara karşı hukuki yollara başvurulması mümkün olabilmektedir.

Özellikle Almanya’ya dönüş sonrasında yapılan revizyon ameliyatları, yeniden tedavi süreçleri, ek sağlık harcamaları, iş gücü kayıpları ve manevi zararlar, Türkiye’de başlatılacak bir hukuki süreçte sorumlulardan talep edilebilir.

Bu nedenle Türkiye’de gerçekleştirilen estetik operasyon sonrasında beklentiler ile ortaya çıkan sonuç arasında ciddi farklılık bulunduğunu düşünen hastaların, haklarının kapsamını ve başvurabilecekleri hukuki yolları somut olayın özelliklerine göre değerlendirmeleri önemlidir.